Genowefa Nowak

(1927-1981)


Urodziła się w Terliczce k. Rzeszowa 30 października 1927, zmarła w Krakowie 8 czerwca 1981 r.  W latach 1951-1957 studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie na Wydziale Rzeźby, w pracowni Jaceka Pugeta i Jerzego Bandury. W okresie studiów uczęszczała dodatkowo na grafikę do dr prof. Ludwika Gradowskiego i malarstwo prof. Jerzego Fedkowicza. W roku 1958 ukończyła Studium Pedagogiczne na tejże uczelni. W latach 1958-1977 prowadziła działalność pedagogiczną w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Nowym Wiśniczu na Wydziale Rzeźby.


 

 


„Pragnę we wszystkim co tworzę, dbać o dobre imię mojej Ojczyzny, wyrażać prawdę i gorący protest przeciw wojnie, krzywdzie człowieka, przeciw złu, odrazę do wszystkiego co niesie człowiekowi ból, cierpienie i śmierć, wynikające ze złej woli drugiego człowieka. Uczucia te chcę wyrażać nie w anegdocie, ale w formie odpowiadającej epoce, w której żyję."
Rzeźbiarka Genowefa Nowak


„Życie duchowe, jego wzniosła siła, określa formę sztuki” (Piet Mondrian)

 Każdy artysta odpowiednio do swoich doświadczeń, obserwacji praw natury i krytycznego stosunku do spuścizny, w której kształtował swoją osobowość, stwarza sobie, jakby postulat wymagań dla swojej twórczości. W tych to postulatach mieści się jego charakter, jego psychologiczny „élan vital” (fr."pęd życiowy") i to ma decydujące znaczenie dla osobowości artysty. A, że osobowość artystki rzeźbiarki Genowefy Nowak w pełni integruje się z jej twórczością – gdyż artystka jako człowiek zawsze stawiała dobro społeczne ponad sprawy osobiste – zło może być pokonane czystością i miłością ludzi – wobec tego jej twórczość będzie zawsze odzwierciedleniem z jednej strony wszechludzkiego humanizmu, czego dowodem jest m.in. rzeźba pt.: „Reportaż spod szubienicy”. Rzeźba o chropowatej powierzchni, modelowana z wałeczków gliny (ceramika) przypomina kłębowiska żmij lub gniazda szerzeni, przedstawia widmo kata: wewnątrz ciemne i puste, bo pozbawione wszelkich ludzkich uczuć. W górnej części rzeźby znajduje się hak, który gotowy jest do zaczepienia i zaciśnięcia pętli na szyi każdego kogo się obnaży imieniem wroga. Na haku zamiast człowieka „wroga” umieszczona jest tabliczka z napisem (wypowiedzianym przez nieśmiertelnego ducha człowieka), cytat.: "człowiek nie stanie się mniejszym nawet gdy skrócą go o głowę”. Jest to wyjątek z listu Juliusza Fucika, pisarza czeskiego, który 8 września 1943 r. został stracony przez katów hitlerowskich. Wewnątrz rzeźby na jej ściankach znajdują się ręce setek tysięcy niewinnych straceńców. Ręce wyciągnięte ku górze – ręce błagające, walczące, szamoczące, broniące się przed śmiercią – ręce protestujące!!! z drugiej zaś, odzwierciedleniem wizyjności epiki narodowej. Chociaż postawa życiowa tego typu człowieka jest łatwą do zidentyfikowania czy zdefiniowania gdyż stanowi on w pewnym sensie ideał obywatelski, to twórczość artysty, pokrywająca się w swoim działaniu z ideą społecznikowską będzie zawsze wzbudzać kontrowersyjne refleksje. Jak między pięknem wyrazu, a siłą wyrazu, zachodzi różnica funkcji, gdyż pierwsze usiłuje przypodobać się zmysłom, a w drugiej alternatywie siła wyrazu zawiera zwykle duchową pełnię życia, zmusza do głębszego przeżywania, a tym samym do literackiego komentowania zawartej w dziele sztuki idei. Zaryzykuję twierdzeniem, że jest to nowa funkcja sztuki, funkcja socjologiczna, która w odróżnieniu od metafizycznej, jak i formalno-estetycznej funkcji, stanowi kategorię "ratio recta" (prawość rozumu), co powoduje, że rzeźby Genowefy Nowak stają się wyrazem ludzkiego dramatu z jego przeznaczeniem nieustającej walki. Dla przykładu jak i uprawomocnienia przytoczonego sądu zacytuję wypowiedź rzeźbiarki na temat swojego dzieła pt. „ Chłopska zagroda”. „ W rozdartym tułowiu chłopa jakby w przeoranej skibie ziemi jest umieszczony relief przedstawiający młodego syna chłopa, jego następcy trzymającego w ręku bochen chleba, gotowego serdecznie uraczyć każdego głodnego, który przekroczy próg Polskiej Zagrody. Stary chłop ma ciężkie spracowane ręce złożone do modlitwy, które równocześnie stanowią największą potęgę w żywieniu, w obronie siebie, swojej zagrody pokoleń, Ojczyzny itd.”. Tyle komentarz Geny Nowak! Posłużę się w obronie (rzekomej) literackości dzieła wypowiedzią Piet'a Mondriana, najczystszej wody abstrakcjonisty, ortodoksyjnego wyznawcy „czystego” dzieła sztuki bez jakichkolwiek ubocznych nalotów: „Sztuka, ma za cel wyrazić niematerialność i tym umożliwić człowiekowi wznieść się do wyżyn!. Życie duchowe, jego wzniosła siła, określa formę sztuki”. (Piet Mondrian twórca neoplastycyzmu). Gena Nowak w swojej rzeźbie ceramicznej nie fetyszuje ani tworzywa, ani narzędzia. Rozwija mocno wyrazową siłę i strukturę naturalnego tworzywa, a zwracając się do postaci ludzkiej w sensie pro plastycznego formowania i rytmizowania, tworzy duet intensywnej gry masy, formy i literackich skojarzeń. W tym leży siła i autentyzm plastycznej wypowiedzi Genowefy Nowak, zgodnej z jej artystycznym temperamentem. 
 
Włodzimierz Hodys
 



Udział w wystawach krajowych, okręgowych i okolicznościowych:
 
Polskie Działa Plastyczne w XV-leciu PRL; XX – leciu PRL; XXV – leciu PRL; XXV – leciu LWP; XXX – leciu LWP; XXX – leciu PRL – Kraków, Warszawa.
Jubileusz 600 – lecia UJ Kraków 1964.
Wystawa poplenerowa Muzeum Śląskie – Wrocław 1965.
Ogólnopolska Wystawa rzeźby młodych – Kraków 1966.
XX lat PLSP – Wystawa prac absolwentów – Pawilon BWA Kraków 1966.
Festiwal Dni Krakowa – rzeźba plenerowa, planty – Kraków 1968.
Wystawa rzeźby plenerowej – XX – lecie Nowej Huty 1969.
Udział we wszystkich wystawach Rzeźba Roku od 1961–1976 – Kraków.
Udział w wystawie plastycznej Dni Bochni 1974.
Udział w wystawie plenerowej organizowanej przez uzdrowiska Krynica 1971–1972–1973.
Udział w wystawie poświęconej otwarciu Domu Spokojnej Starości – Kraków 1974.
Udział w Ogólnopolskich spotkaniach rzeźbiarskich i plenerach organizowanych przez ZG ZPAP oraz COPSA od roku 1965 m.in.: Bolesławiec, Gdańsk-Orłowo, Parszów, Supraśl, Boguchwała, Jarosław, Bochnia, Łysa Góra 1976.
Udział w wystawach w Galerii pod Dębem – Kraków.
Ogólnopolskie Biennale Rzeźby Plenerowej – Bytom 1969.
Wystawa pt.: „Życie” Szpital Wojskowy – Kraków 1975.
Wystawa „Kraków 74” – Zachęta Warszawa 1974.

W latach 1964 – 1966 odbyła podróże po krajach Demokracji Ludowej, zwiedziła m.in.: Czechosłowację, Węgry, Jugosławię, Bułgarię, NRD, ZSRR.
W roku 1966/67 otrzymuje od MKiS zniżkę dewiz i wyjeżdża do Francji w celu pogłębienia studiów.
W 1970/71 roku otrzymuje odpłatny przydział dewiz i wyjeżdża do Szwecji w celu pogłębienia wiadomości plastycznych.
 
Wystawy indywidualne:
 
1956 Malarstwo i rzeźba – Stara Wieś k. Oświęcimia
1957 Malarstwo i rzeźba (rodzinna wieś rzeźbiarki) Terliczka 
1960 Rysunek i grafika COPSA, ul. Senatorska – Warszawa 
 1966 Rzeźba – Galeria Sztuki Współczesnej – Warszawa
1969 Rzeźba – Dom Sztuki Współczesnej – Rzeszów
1972 Rysunek i grafika – Bochnia
1977 – Rysunek i rzeźba – Dom Kultury – Miechów
 

Udział w wystawach zagranicznych i międzynarodowych:
 
1963 – Międzynarodowa Wystawa Plastyki – Monaco 
1970 – Wystawa Zbiorowa Szövetsege Węgry
1973 – Międzynarodowa Wystawa Grafiki Współczesnej – Gdańsk
 1975 – Międzynarodowa Wystawa Medalierstwa Współczesnego XVI Kongres FIDEM Kraków 

Ważniejsze realizacje zakupy:
 
Nowa Huta – „Syn Pułku” , rzeźba plenerowa (umieszczona na Osiedlu Mistrzejowice)
Frombork – „Popiersie Kopernika” , rzeźba plenerowa (umieszczona Plac Czynu ZHP)
Kraków – „Macierzyństwo”, „Pies 1”, „Pies 2” , rzeźba plenerowa (Plac przy ul. Floriańskiej)
Tarnów – „Jamnik”, „Owczarek” , rzeźba plenerowa (Skwerek k. Przedszkola)
Kraków – Rzeźba "Polonia", rzeźba plenerowa – koło kościoła Franciszkanów (przedstawia matkę trzymającą na ręku dziecko z łasicą)

Wiele prac znajduje się w zbiorach prywatnych w krajach i zagranicą m.in. we Francji, Szwecji, Węgrzech...

Ważniejsze wyróżnienia i odznaczenia:
 
1960 – Wyróżnienie MKiS Rysunek i grafika 1960 (wystawa w COPSA, Warszawa, ul. Senatorska) 
1968 – Pierwsza Nagroda za Rzeźbę Roku 1968 
1971 – Złota Odznaka Zasłużonych dla Warmii i Mazur
1972 – Srebrny medal za zasługi dla Ziemi Krakowskiej
1973 – Zasłużony Działacz Kultury – 1973
              Srebrny Krzyż Zasługi
              Krzyż za zasługi dla ZHP
              Pamiątkowy medal Kopernikowski
1975 – Nagroda Pierwszego Stopnia Ministra Oświaty i Wychowania

   POPIERSIE MIKOŁAJA KOPERNIKA PO RENOWACJI

Renowacja popiersia Mikołaja Kopernika została dokonana z inicjatywy społeczników fromborskich w ramach realizacji przez OSP Frombork zadania publicznego 5.2 z zakresu podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnacji polskości oraz świadomości obywatelskiej. Oprócz środków finansowych przekazanych z budżetu Miasta i Gminy Frombork wsparcia finansowego udzielili również Honorowi Obywatele Fromborka.

Popiersie po renowacji ponownie umieszczono na cokole przed budynkiem Zespołu Szkół we Fromborku w dniu 24 czerwca 2010 roku w obecności licznie zebranych mieszkańców, nauczycieli i uczniów Zespołu Szkół.

Należy przypomnieć, że było ono wykonane podczas operacji 1001 Frombork w 1971 roku przez harcerzy pod kierunkiem artystki rzeźbiarki - nauczyciela rzeźby w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Nowym Wiśniczu, hm Genowefy Nowak. W ramach operacji 1001 Frombork zostało uroczyście odsłonięte po raz pierwszy 22 lipca 1971 r. Początkowo pomnik ten ustawiony był w parku na wysokości dworca. Ponad 14 lat temu popiersie, które było wykonane z wypalanej gliny zostało zdewastowane przez nieznanych sprawców i przez długie lata przeleżało w magazynie szkoły.

Dziękujemy wszystkim, a zwłaszcza Honorowym Obywatelom Grodu Kopernika, którzy w znaczący sposób przyczynili się do jego renowacji.

http://frombork.pl/strona-230-HONOROWI_OBYWATELE_FROMBORKA_POPIERSIE_MIKOLAJA_KOPERNIKA_PO_RENOWACJI.html





  • ORGANIZATOR:

  • PATRONAT:

  •  

  • PARTNERZY:

  •