Marcelina Palka. Politechnika Śląska

Historia dworku i jego właścicieli

RYS HISTORYCZNY

  • Dworek wzniesiono zapewne w 1784 roku, albowiem w pokoju frontowym na belce stropowej zachowała się data: „16 sierpnia 1784”

  • Nie wiadomo, jak nazywał się pierwszy właściciel dworku, ale jest prawdopodobne, że Dworek „Zacisze” podobnie jak Dwór Wielko-Zagórze (Wielkozagórze), należał aż po 1819 rok do Bożogrobców, a po kasacji Zakonu do Skarbu Królestwa Polskiego.

  • Wiadomo natomiast, że w latach 40-tych XIX wieku został on zakupiony przez Maurycego Tytusa Kulczyckiego (1804-1878), szlachcica herbu Sas z Nowego Wiśnicza, który przybył do Miechowa by objąć funkcję rachmistrza powiatu.

  • W rękach rodziny Kulczyckich Dworek pozostawał niemal 100 lat. Tablica epitafijna pierwszego historycznego właściciela Dworku znajduje się w Bazylice Grobu Bożego w bocznej, północnej nawie.

  • Dworek zbudowany na skraju ówczesnego miasta posiadał atmosferę przyjemnego i spokojnego miejsca nadano mu miano „Zacisze”, ale nie dotarto do materiałów źródłowych, które pozwoliłyby ustalić od jakiego czasu nazwa ta funkcjonuje.

  • Po śmierci Maurycego Tytusa Kulczyckiego w 1878 roku dworek „Zacisze” został przejęty przez jego drugą żonę Józefę Kulczycką (z domu Chylińska), a po jej śmierci przez syna Juliana Kulczyckiego.

  • Inwentarz majątku z 1893 roku wymienia oprócz dworku sąsiadujące z nim od strony wschodniej zabudowania gospodarcze: oficynę, kuchnią i stodołę, po których zachował się ślad w Archiwum Państwowym w Kielcach w postaci odręcznej mapki.


  • Rodzina Kulczyckich stworzyła w dworku, ośrodek życia kulturalnego i towarzyskiego, skupiającego elitę miasta i powiatu.

  • Po śmierci Juliana Kulczyckiego i jego żony Katarzyny (z domu Gluzińska) Dworek z przynależnościami odziedziczyła ich jedyna córka Helena Kulczycka, która zmarła w 1950 roku. Była ona działaczką Polskiego Czerwonego Krzyża. w czasie I wojny światowej wyjeżdżała z misjami PCK na europejskie pola walki, a Dworek w tym czasie służył za punkt kontaktowy komendzie Obwodu Polskiej Organizacji Wojskowej w Miechowie oraz miejsce spotkań miejscowego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

  • Po wojnie w Dworku znalazła się siedziba miechowskiego Oddziału Towarzystwa Gniazd Sierocych im. Tadeusza Kościuszki.

 

  • Helena Kulczycka podarowała swój majątek spokrewnionej z Kulczyckimi rodzinie Ziółkowskich, która zmarła w 1950 r. Właścicielką dworku została Władysława Ziółkowska z domu Przybyszewska, która w budynkach gospodarczych dworku założyła wytwórnię wody sodowej zaopatrującej okoliczny rynek w Miechowie, Słomnikach i w Charsznicy.


  • 24 grudnia 1955 Dworek wpisano do rejestru zabytków, zgodnie z umową zawartą między wymienionymi stronami i spisaną pod numerem Rep.A II - 21 508/71 w Państwowym Biurze Notarialnym.

  • Fotografia wykonana w 1955 r. przez W. Gomułę 

 

  • Po śmierci Władysławy Ziółkowskiej Dworek „Zacisze” wraz z działką przeszedł na własność jej córki Barbary Ziółkowskiej, farmaceutki, która po zamążpójściu wniosła w wianie ten obiekt z przynależnościami rodzinie Gajewskich.

  • W 1973 r. jej syn Maciej Gajewski sprzedał dworek Skarbowi Państwa.

  • Zakup Dworku sfinalizowała dr Hanna Pieńkowska – Wojewódzki Konserwator Zbytków w Krakowie.

  • Dworek wpisano do rejestru zabytków 24 grudnia 1955, zgodnie z umową zawartą między wymienionymi stronami i spisaną pod numerem Rep.A II - 21 508/71 w Państwowym Biurze Notarialnym.

  • Dworek był to w tym czasie w stanie zrujnowanym. Z funduszy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie przeprowadzono remont generalny tego obiektu. Dworkiem, będącym własnością Skarbu Państwa, zarządzały władze powiatowe, które przez kilka lat nie mogły się zdecydować w jaki sposób go zagospodarować i komu powierzyć w użytkowanie.


  • Reforma administracyjna kraju wprowadzona 1 czerwca 1975 r. znacznie zmniejszyła powierzchnię województwa krakowskiego i na jej podstawie powiat miechowski, wraz z Dworkiem, został włączony w skład województwa kieleckiego.

  • W 1975 Dworek „Zacisze” oficjalnie przekazano do użytku Miechowskiemu Oddziałowi PTTK, ale aż do końca 1979 zabytek ten nadal nie był zagospodarowany.

  • 3.07.1978  Dworek został wpisany do księgi zabytków województwa Kielckiego i nadano mu nr rej.: A980 

  • Jako obiekt muzealny Dworek zaistniał 1 stycznia 1980 roku, kiedy to przekazano go pod zarząd Muzeum Regionalnego Ziemi Miechowskiej prowadzonego przez Oddział PTTK.

  • W 1981 roku (7 listopada) w Dworku otwarto Muzeum Kościuszkowskie jako filię Muzeum Regionalnego.

  • Po dziesięciu latach funkcjonowania Muzeum Kościuszkowskiego Dworek ,,Zacisze” należało poddać kolejnemu poważnemu remontowi,co wymagało znacznych nakładów finansowych, których Oddział PTTK nie posiadał i nie dysponował też etatami, pozwalającymi na właściwe zarządzanie obiektem. Sytuacja stawała się coraz trudniejsza i w tej sytuacji Urząd Gminy i Miasta włączyła się do jego jego prowadzenia.

  • Planowany remont obiektu nie został rozpoczęty, a niedostateczna opieka nad nim nie uchroniła Dworku od włamania i kradzieży.

  • Problem narastał, a w kraju przeprowadzane były reformy własnościowe, dlatego więc Wojewoda Kielecki decyzją z 9 sierpnia 1994 roku przekazał działkę z Dworkiem „Zacisze” na własność Gminie Miechów.

 

  • Dworek znajdował się w stagnacji organizacyjnej aż do IV kwartału 1995, kiedy to Urząd Gminy i Miasta przejął w depozyt miechowskie zbiory muzealne PTTK, i w oparciu o decyzje Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach wykonał w 1996 roku prace zabezpieczające i inne, związane z potrzebą zamontowania w dworku instalacji w system przeciwpożarowy i antywłamaniowy.

  • W 1999 roku Dworek znów znalazł się w dawnym województwie krakowskim czyli w Małopolsce i został wpisany pod nr rej.: A-927/M do księgi rejestru Województwa Małopolskiego.


  • Niestety w latach następnych, aż do 2009 roku, całkowicie zamarła aktywność Oddziału PTTK, a wraz z tym wszelka działalność muzealna w Dworku. Nie powróciły już do Dworku żadne eksponaty muzealne. Pozostała jedynie fotokopia Małej Panoramy Racławickiej, która zamontowana jest w Dworku na stałe i znajduje się tam nadal.

  • W 2009 roku (od 24 VIII do 24 XI 2009) przeprowadzono kolejne prace konserwatorsko-remontowe Dworku, które objęły: całkowitą wymianę gontu, piaskowanie ścian zewnętrznych i wewnętrznych, wymianę lub naprawę stolarki okiennej i drzwiowej oraz częściową wymianę podmurówki ścian fundamentowych. Gmina Miechów na realizację tego zadania pozyskała dofinansowanie z Województwa Małopolskiego w wysokości 80.000 zł. i przekazała środki własne w wysokości 85 590, 32 zł.

  • Tak szeroki zakres i wysoka jakość prac skłonił Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie do zgłoszenia Dworku „Zacisze” w konkursie „Zabytek Zadbany” organizowanego przez Generalnego Konserwatora Zabytków.

  • W 2010 roku Gmina Miechów otrzymała nagrodę „za wzorcowe przeprowadzenie prac konserwatorskich pozwalających na utrzymanie zabytku w należytym stanie” ale nadal nie mogła się zdecydować jak zarządzać tym obiektem.

  • W 2011 roku Dworek został przekazany pod zarząd Biura Wystaw Artystycznych „U Jaksy”, które zadeklarowało, że dążyć będzie do utworzenia w nim jednoelementowego skansenu i prowadzenia działalności kulturalnej.




  • Pierwszy widok Dworku utrwalił w 1880 roku Aleksander Mroczkowski (1850-1927) w olejnym obrazie „Kulig”; który był reprodukowany przez czasopiśmie cotygodniowym „Kłosy”, oraz w czasopismach „Tygodnik Ilustrowany” i „Wędrowca”.

 

 


 Dworek zakupiony w pierwszej połowie XIX w. przez Maurycego Tytusa Kulczyckiego (1804–1878), rachmistrza powiatu miechowskiego, graniczył od strony północnej z terenami folwarku Wielkozagórze, który do 1819 r. należał do zakonu bożogrobców, a następnie do skarbu Królestwa Polskiego. Dzierżawca folwarku Wielkozagórze i jednocześnie pracodawca Kulczyckiego – Wincenty Piątkowski, po 1846. założył przy źródłach rzeczki Miechówki (wg planu Kazimierza Girtlera) park, obszerny ogród owocowy i trzy stawy rybne. Sąsiad, a zarazem przyjaciel Maurycego, Wincenty Piątkowski, naczelnik powiatu miechowskiego, wybitny kolekcjoner i bibliofil, założyciel jednego z pierwszych muzeów w Królestwie Polskim, pochodził z Wiśnicza i jest bardzo prawdopodobne, że to on go tu sprowadził, gdyż oboje znaleźli się w Miechowie w tym samym czasie, czyli w latach czterdziestych XIX w. 


 

Jerzy Sas Kulczycki, z zawodu urzędnik państwowy, były asystent konsularny państw dawnej Brytyjskiej Wspólnoty w Afryce, a prywatnie badacz dziejów rodu Kulczyckich, autor opracowania Z dziejów Kulczyckich. Tom I. Od Brańska do Wiednia (1264–1694), prawny spadkobierca Jerzego Franciszka Kulczyckiego (znanego z bitwy pod Wiedniem, związanego z kawową historią Wiednia).

 

Maurycy Tytus Kulczycki zmarł w wieku 73 lat jako zasłużony nie tylko dla dziejów Dworku, lecz również dla historii Miechowa. Nie wiadomo jednak, gdzie został pochowany. Epitafium poświęcone jego pamięci znajduje się w miechowskiej Bazylice Grobu Bożego. 

Poszukując wątków rodzinnych, związanych z dawnym właścicielem, które mogłyby być inspiracją do ożywienia działań kulturalnych w dworku, odkryliśmy barwną postać, wskazującą nam, jak można łączyć przeszłość z teraźniejszością.

Tą postacią jest współcześnie żyjący Bruno Kulczycki, najprawdopodobniej ostatni z rodu. Historyk sztuki, orientalista, odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi za wkład pracy dla kultury polskiej. Wraz z żoną Marią, prawnuczką wybitnego malarza Józefa Brandta, uratował od zagłady pałac Brandtów w Orońsku, utworzył Towarzystwo Przyjaciół Rzeźby, które stworzyło podwaliny dla powstałego później Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku. Bruno Kulczycki był również inicjatorem utworzenia wielu innych muzeów na Kielecczyźnie oraz powołania Biura Wystaw Artystycznych w Kielcach i jego pierwszym dyrektorem.

 

Ze względu na fakt, że z inicjatywy Bruna Kulczyckiego działa Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, a opiekunem miechowskiego Dworku jest BWA „U Jaksy (notabene niegdysiejsza filia kieleckiego BWA), organizatorzy życia kulturalnego w Miechowie podjęli inicjatywę, na zasadzie kontrastu, stworzenia w ogrodzie zabytkowego Dworku „Zacisze” ekspozycji współczesnych rzeźb plenerowych.


Galeria zdjęć: Bruno Kulczycki, praprawnuk Tytusa Maurycego - historyk sztuki, orientalista, odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi

Galeria zdjęć: Pierwszy zjazd rodzinny Kulczyckich

  • ORGANIZATOR:

  • PATRONAT:

  •  

  • PARTNERZY:

  •